Sweet potato Yam > . > Convolvulaceae Ipomoea batatas (L .) Lamk

Sweet potato Yam > . > Convolvulaceae Ipomoea batatas (L .) Lamk

‫ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ‬
‫در اﻏﻠﺐ ﻣﻨﺎﻃﻖ اﻳﺮان ﺑﻪ ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ و ﻧﺎم ﻣﺤﻠﻰ آن در ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن »ﻗﺠﺮ ﻻﻫﻮرى« اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ‬
‫ﻓﺮاﻧﺴﻮى‪ Patate‬و‪ Batate‬و‪ Batate douce‬و ﺑﻪ اﻧﮕﻠﻴﺴﻰ‪ Sweet potato:‬و‪ Yam‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﮔﻴﺎﻫﻰ اﺳﺖ از‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﻧﻴﻠﻮﻓﺮ ﺻﺤﺮاﻳﻰ‪ Convolvulaceae‬ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻰ آن‪ . Ipomoea batatas (L .) Lamk‬و ﻧﺎﻣﻬﺎى ﻣﺘﺮادف‬
‫آن‪ . Convolvulus batatas L‬و‪ . Convolvulus indicus Moris‬و‪. Convolvulus edulis Thunb‬‬
‫و‪ . Ipomoea batatas Lamk‬ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮔﻴﺎه‬
‫ﮔﻴﺎﻫﻰ اﺳﺖ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻟﻪ داراى ﺷﺎﺧﻪﻫﺎى دراز ﺧﺰﻧﺪه روى زﻣﻴﻦ‪ ،‬رﻳﺸﻪ آن ﻣﺘﻮرم‪ ،‬دراز و ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮﮔﻬﺎى آن‬
‫ﻗﻠﺒﻰ ﺷﻜﻞ ﻣﺨﺮوﻃﻰ ﻣﻮﺟﺪار ﺑﺎ دﻣﺒﺮگ دراز و ﺑﻪ رﻧﮕﻬﺎى ﺑﻨﻔﺶ‪ ،‬ارﻏﻮاﻧﻰ و ﮔﺎﻫﻰ ﺳﻔﻴﺪ‪ .‬ﮔﻠﻬﺎى آن ﻣﻨﻈﻢ‪ ،‬ﺟﺎم ﮔﻠﻬﺎ‬
‫ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻗﻴﻒ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺤﺼﻮل اﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻗﺴﻤﺖ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻰ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻮﻋﻰ ﻏﺪه ﻛﺎذب ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ ﭼﻮن ﻣﺘﻮرم اﺳﺖ و ﻣﺤﺘﻮى ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ‬
‫و ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻰ و ﻣﻮاد ﺷﻴﺮﻳﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﮔﻴﺎه داراى ارﻗﺎم ﻣﺨﺘﻠﻔﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮﺣﺴﺐ رﻧﮓ و ﺑﺰرﮔﻰ و ﻛﻮﭼﻜﻰ ﻏﺪه آﻧﻬﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ‬
‫ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﺎ ﻏﺪه ﻗﺮﻣﺰ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮى‪ ،‬ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ زردرﻧﮓ‪ ،‬ﻧﻮﻋﻰ ﺑﺎ ﻏﺪه رﻳﺰ ﺑﻪ ﻧﺎم‪Patate minime‬‬
‫ﻛﻪ در اﺳﭙﺎﻧﻴﺎ ﻛﺎﺷﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد و‬
‫ﻣﻌﺎرف ﮔﻴﺎﻫﻰ‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪107 :‬‬
‫ﭘﺮﻣﺤﺼﻮل اﺳﺖ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻧﻮﻋﻰ ﺑﺎ ﻏﺪه درﺷﺖ‪ Patate igname‬ﻛﻪ وزن ﻫﺮ ﻏﺪه آن ﺗﺎ ﭼﻨﺪ ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﻧﻴﺰ ﻣﻰﺷﻮد و‬
‫رﻧﮓ ﮔﻮﺷﺖ آن ﺳﻔﻴﺪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﮕﻬﺪارى ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ در اﻧﺒﺎر ﺧﻴﻠﻰ ﻣﺸﻜﻞ اﺳﺖ زﻳﺮا زود ﻓﺎﺳﺪ ﻣﻰﺷﻮد و در درﺟﻪ ﺣﺮارت ﻛﻤﺘﺮ از ‪ 5‬درﺟﻪ‬
‫در ﻣﺠﺎورت رﻃﻮﺑﺖ ﻫﻮا ﺧﺮاب ﻣﻰﺷﻮد و در درﺟﻪ ﺣﺮارت ﺑﺎﻻ و رﻃﻮﺑﺖ ﻧﻴﺰ ﻣﺪت زﻳﺎد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻏﺪه ﻧﻤﻰﺗﻮان‬
‫ﻧﮕﻬﺪاﺷﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﺮاى ﻧﮕﻬﺪارى ﻏﺪهﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺸﺖ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ راه اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺎﺳﻪ و ﺟﺎى ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺎﻟﻢ‬
‫و ﻣﻨﺎﺳﺒﻰ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد ﺗﺎ در ﺑﻬﺎر ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻮﻣﻰ اﻣﺮﻳﻜﺎﺳﺖ وﻟﻰ در ﭼﻴﻦ و ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ آﺳﻴﺎ و اﻓﺮﻳﻘﺎى ﺷﻤﺎﻟﻰ و اروﭘﺎ ﻧﻴﺰ‬
‫ﻛﺎﺷﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬در اﻳﺮان در ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﻣﻰروﻳﺪ و در ﺑﺮﺧﻰ ﻣﻨﺎﻃﻖ دﻳﮕﺮ اﻳﺮان ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﺤﺪود ﻛﺎﺷﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻰ‬
‫ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ در ﺣﺪود ده درﺻﺪ ﻗﻨﺪ و ‪ 15‬درﺻﺪ ﻓﻜﻮل )ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ( دارد‪ .‬ﻃﺒﻖ ﺗﺠﺰﻳﻪاى ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ‬
‫آﻣﺪه روﺷﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻗﻨﺪ و ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ‪ ،‬ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ داراى ﻣﻘﺪارى ﻣﻮاد ﭼﺮب و اﻳﭙﻮﻣﺎﺋﻴﻦ‪،1‬‬
‫ﻓﻴﺘﻮﺳﺘﺮول‪ ،‬ﻛﺎروﺗﻦ‪ ،‬ﻛﻠﺮوژﻧﻴﻚ اﺳﻴﺪ‪ 2‬و وﻳﺘﺎﻣﻴﻨﻬﺎى ‪ B،A‬و‪ C‬ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ ]روا[‪.‬‬
‫در ﮔﺰارش دﻳﮕﺮى آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ در ﭘﻴﭽﻜﻬﺎى ﮔﻴﺎه و در ﻏﺪه ﮔﻴﺎه ﻣﻮاد ﻗﺎرﭼﻜﺶ و ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﻜﺶ و ﻳﻚ ﻣﺎده ﻣﺘﺒﻠﻮر‬
‫ﺟﺎﻣﺪ ﻛﻪ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﺿﺪ ﺟﺮﻣﻬﺎى ﮔﺮام ﻣﻨﻔﻰ‪ 3‬و ﻳﻚ ﻣﺎده ﻣﺎﻳﻊ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﺿﺪ ﺑﺎﻛﺘﺮىﻫﺎ و ﻗﺎرﭼﻬﺎى ﮔﺮام ﻣﺜﺒﺖ‪ 4‬ﻳﺎﻓﺖ‬
‫ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬
‫در ﻫﺮﻳﻚ ﺻﺪ ﮔﺮم ﻗﺴﻤﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺧﻮردن ﻏﺪه ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺧﺎم ﻣﻮاد زﻳﺮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪:‬‬
‫آب ‪ 70‬ﮔﺮم‪ ،‬ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ ‪ 1 /7‬ﮔﺮم‪ ،‬ﻣﻮاد ﭼﺮب ‪ 0 /5‬ﮔﺮم‪ ،‬ﻫﻴﺪاﺗﻬﺎى ﻛﺮﺑﻦ )ﻗﻨﺪ و ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ( ‪ 25‬ﮔﺮم‪ ،‬ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ‪ 1 /1‬ﮔﺮم‪،‬‬
‫ﻛﻠﺴﻴﻢ ‪ 32‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﻓﺴﻔﺮ ‪ 47‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬آﻫﻦ ‪ 0 /7‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﺳﺪﻳﻢ ‪ 10‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ ‪ 243‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪،‬‬
‫وﻳﺘﺎﻣﻴﻦ‪ 8800 A‬واﺣﺪ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻰ‪ ،‬ﺗﻴﺎﻣﻴﻦ ‪ 0 /1‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬راﻳﺒﻮﻓﻼوﻳﻦ ‪ 0 /06‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﻧﻴﺎﺳﻴﻦ ‪ 0 /6‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم و‬
‫وﻳﺘﺎﻣﻴﻦ‪ 21 C‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎرف ﮔﻴﺎﻫﻰ‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪108 :‬‬
‫در ﻫﺮﻳﻚ ﺻﺪ ﮔﺮم ﻗﺴﻤﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺧﻮردن ﻏﺪه ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻛﺒﺎب ﺷﺪه در ﭘﻮﺳﺖ ﻣﻮاد زﻳﺮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪:‬‬
‫آب ‪ 63‬ﮔﺮم‪ ،‬ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ ‪ 2 /1‬ﮔﺮم‪ ،‬ﻣﻮاد ﭼﺮب ‪ 0 /5‬ﮔﺮم‪ ،‬ﻫﻴﺪاﺗﻬﺎى ﻛﺮﺑﻦ )ﻗﻨﺪ و ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ( ‪ 32‬ﮔﺮم‪ ،‬ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ‪ 1 /2‬ﮔﺮم‪،‬‬
‫ﻛﻠﺴﻴﻢ ‪ 40‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﻓﺴﻔﺮ ‪ 58‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬آﻫﻦ ‪ 0 /9‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﺳﺪﻳﻢ ‪ 12‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ ‪ 300‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪،‬‬
‫وﻳﺘﺎﻣﻴﻦ‪ 8100 A‬واﺣﺪ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻰ‪ ،‬ﺗﻴﺎﻣﻴﻦ ‪ 0 /09‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬راﻳﺒﻮﻓﻼوﻳﻦ ‪ 0 /07‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﻧﻴﺎﺳﻴﻦ ‪ 0 /7‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم و‬
‫وﻳﺘﺎﻣﻴﻦ‪ 22 C‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪.‬‬
‫در ﻫﺮﻳﻚ ﺻﺪ ﮔﺮم ﻗﺴﻤﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺧﻮردن ﻏﺪه ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ آبﭘﺰ در ﭘﻮﺳﺖ ﻣﻮاد زﻳﺮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪:‬‬
‫آب ‪ 70‬ﮔﺮم‪ ،‬ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ ‪ 1 /7‬ﮔﺮم‪ ،‬ﻣﻮاد ﭼﺮب ‪ 0 /4‬ﮔﺮم‪ ،‬ﻫﻴﺪراﺗﻬﺎى ﻛﺮﺑﻦ )ﻗﻨﺪ و ﻧﺸﺎﺳﺘﻪ( ‪ 25‬ﮔﺮم‪ ،‬ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ‪1 /0‬‬
‫ﮔﺮم‪ ،‬ﻛﻠﺴﻴﻢ ‪ 32‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﻓﺴﻔﺮ ‪ 47‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬آﻫﻦ ‪ 0 /7‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﺳﺪﻳﻢ ‪ 10‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ ‪ 243‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪،‬‬
‫وﻳﺘﺎﻣﻴﻦ‪ 7900 A‬واﺣﺪ اﻧﻮاع ﺳﻴﺐزﻣﻴﻨﻰ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﺎ رﻳﺸﻪ ﻛﻠﻔﺖ آن‬
‫‪Ipoemaeine.(1 ) 1‬‬
‫‪Chlorogenic acid.(2 ) 2‬‬
‫‪Gram -negative.(3 ) 3‬‬
‫‪Gram -Positive.(4 ) 4‬‬
‫ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻰ‪ ،‬ﺗﻴﺎﻣﻴﻦ ‪ 0 /09‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬راﻳﺒﻮﻓﻼوﻳﻦ ‪ 0 /06‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪ ،‬ﻧﻴﺎﺳﻴﻦ‬
‫ﻣﻌﺎرف ﮔﻴﺎﻫﻰ‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪109 :‬‬
‫‪ 0 /6‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم و وﻳﺘﺎﻣﻴﻦ‪ 17 C‬ﻣﻴﻠﻰﮔﺮم‪.‬‬
‫ﺧﻮاص‪ -‬ﻛﺎرﺑﺮد‬
‫در ﭼﻴﻦ از ﻏﺪه آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻘﻮى ﺑﺮاى ﻣﻌﺪه ]ﻟﻮﺋﻰ[ و ﻃﺤﺎل و ﻛﻠﻴﻪ ]اﺳﺘﻮارت[ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬
‫در ﻫﻨﺪوﭼﻴﻦ ﺑﺮاى ﺗﻘﻮﻳﺖ اﺷﺨﺎﺻﻰ ﻛﻪ دوره ﻧﻘﺎﻫﺖ ﺑﻴﻤﺎرى را ﻣﻰﮔﺬراﻧﻨﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺮاى اﺷﺨﺎص ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎرى‬
‫درﻳﺎﮔﺮﻓﺘﮕﻰ ﺗﺠﻮﻳﺰ ﻣﻰﺷﻮد ]ﻛﺮوﺳﺖ و ﭘﺘﻠﻮ[‪.‬‬
‫در ﺷﺒﻪﺟﺰﻳﺮه ﻣﺎﻻﻳﺎ از آن ﻣﺸﺮوﺑﻰ درﺳﺖ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاى رﻓﻊ ﺗﺸﻨﮕﻰ در ﻣﻮارد ﺗﺐ ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ ]ﻫﻮﭘﺮ[‪.‬‬
‫در اﻧﺪوﻧﺰى ﺑﺮﮔﻬﺎى ﺧﺮدﺷﺪه آن را روى ﻣﺤﻞ ﺳﻮﺧﺘﮕﻰ و ﻣﻔﺎﺻﻞ ﺳﻔﺖﺷﺪه ﻣﻰﻣﺎﻟﻨﺪ ]ﻫﺎﺳﻜﺎرل‪ ،‬ﻓﻴﻠﻪ و ﻫﻴﻦ[‪.‬‬
‫ﺳﺎﻗﻪﻫﺎ و ﺷﺎﺧﻪﻫﺎى آن را روى ﻣﻔﺎﺻﻞ روﻣﺎﺗﻴﺴﻤﻰ ﺳﻔﺖﺷﺪه ﻣﻰﺑﻨﺪﻧﺪ ]آدرﻳﺎﻧﻰ و ﻛﺮوﻳﺖ[‪.‬‬
‫ﻧﻮﻋﻰ از آﻧﻜﻪ داراى ﻏﺪه ﻗﺮﻣﺰ ﻗﻬﻮهاىرﻧﮓ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاى اﺳﻬﺎل ﺧﻮﻧﻰ ﻣﻔﻴﺪ اﺳﺖ ]ﻓﺎﻛﺲ[‪ .‬و ﺷﻴﺮه ﻏﺪه ﺧﺎم ﮔﻴﺎه را‬
‫روى ﺳﻮﺧﺘﮕﻰ ﻣﻰﻣﺎﻟﻨﺪ ﺗﺴﻜﻴﻦ ﻣﻰدﻫﺪ ]وب[‪.‬‬
‫از ﻏﺪه ارﻏﻮاﻧﻰرﻧﮓ آن در ﻣﻮارد ﺑﻴﻤﺎرى ﻗﻨﺪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮده ﻣﻰﺷﻮد ]ﻛﻮى زﻣﺒﻴﻨﮓ[‪.‬‬
‫در ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن از رﻳﺸﻪ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻠﻴﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻰﺷﻮد و از ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎى ﻟﻪﺷﺪه ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺿﻤﺎد ﺑﺮاى‬
‫‪5‬‬
‫رﺳﺎﻧﻴﺪن دﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ 5‬ﻣﲑ ﺣﻴﺪر‪ ،‬ﺣﺴﲔ‪ ،‬ﻣﻌﺎرف ﮔﻴﺎﻫﻰ‪8 ،‬ﺟﻠﺪ‪ ،‬دﻓﱰ ﻧﺸﺮ ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﻼﻣﻰ ‪ -‬ﺮان‪ ،‬ﭼﺎپ‪ :‬ﻫﻔﺘﻢ‪ 1385 ،‬ه‪.‬ش‪.‬‬