Package SA 7-8 (2008).indd

РАДОВИ
BIBLID: 0370-8179, 136(2008) 7-8, p. 350-353
DOI: 10.2298/SARH0808350B
UDC: 616.284-002-085-053.2
HRONIČNO GNOJNO ZAPAQEWE SREDWEG UVA KOD DECE
Ivan BAQOŠEVIÆ1, Dragoslava ÐERIÆ2, Jovica MILOVANOVIÆ2, Vladan ŠUBAREVIÆ1
1Služba
za deèju otorinolaringologiju, Institut za zdravstvenu zaštitu majke i deteta Srbije, Beograd;
za otorinolaringologiju i maksilofacijalnu hirurgiju, Klinièki centar Srbije, Beograd
2Institut
KRATAK SADRŽAJ
Uvod Hronično gnojno zapaqewe sredweg uva (hronični gnojni otitis – HGO) je jedna od najčešćih hroničnih infekcija kod dece, kako u razvijenim, tako i u zemqama u razvoju. Javqa se u dva oblika: s holesteatomom ili bez wega.
Ciq rada Ciq rada je bio da se ukaže na odlike HGO kod dece i moguće načine wegovog lečewa.
Metod rada Retrospek tivno istraživawe je obu hvatilo 92 deteta uzrasta od dve godine do 16 godina koja su u periodu 2000-2005. godine lečena od HGO i pratećih otogenih komplikacija. Dijagnoza je postavqena na osnovu kliničkih simptoma bolesti i otoskopskog i otomikroskopskog pregleda. Lečewe je obu hvatilo suzbijawe patološkog procesa, rekonstrukciju slušnog lanca i sprečavawe razvoja recidiva bolesti.
Rezultati Ispitanici, kod kojih je obavqeno ukupno 111 hirurških intervencija, svrstani su u dve grupe: prvu je činilo 48 bolesnika kod kojih je dijagnostikovan HGO bez holesteatoma i kod kojih je urađeno 56 hirurških intervencija, a drugu 44 deteta koja su bolovala od HGO s holesteatomom i kod kojih je urađeno 55 operacija. U prvoj grupi mastoidek tomija je primewena kod 17 dece (32,5%), mastoidek tomija i zadwa atikotomija kod pet bolesnika (9,5%), miringoplastika kod 22 (35,8%), timpanoplastika tip II kod petoro dece (9,5%), timpanoplastika tip III kod tri ispitanika (5,6%), a timpanomastoidek tomija kod četiri bolesnika (7,1%). U drugoj grupi urađeno je 47 operacija u prvom aktu, i to zatvorena tehnika kod 17, a otvorena kod 30 bolesnika. Timpanoplastika tip III i timpanomastoidek tomija su
primewene kod po 17 dece (30,9%), timpanoplastika tip II kod devet bolesnika (16,4%), timpanoplastika tip IV kod 10
bolesnika (18,2%), a mastoidek tomija kod dva deteta (3,6%). Recidiv bolesti je zabeležen kod pet bolesnika kod koja
je primewena zatvorena hirurška tehnika (29,4%), odnosno kod tri bolesnika kod koja je primewena otvorena tehnika (10,3%). Kod dva deteta je dijagnostikovan obostrani holesteatom.
Zakqučak Daqa istraživawa bi trebalo usmeriti ka prepoznavawu fak tora rizika i patogenezi HGO. Lečewe HGO
je i daqe kontroverzno, ali bi hinolonske kapi mogle da budu obećavajuća opcija. Glavni ciq u lečewu holesteatoma
trebalo bi da bude usavršavawe otvorene hirurške tehnike u smislu prevencije nastanka retrakcionog xepa, smawewa procenta rezidualnog ili atelek tatičkog procesa i poboqšawe stawa čula slu ha.
Kqučne reči: hronični gnojni otitis; deca; lečewe
UVOD
METOD RADA
Hronièno gnojno zapaqewe sredweg uva (hronièni gnojni otitis – HGO) je jedna od najèešæih hroniènih infekcija kod dece, kako u razvijenim, tako
i u zemqama u razvoju. Javqa se u dva oblika: s holesteatomom ili bez wega. Leèewe HGO, u vezi s èijom
patogenezom i daqe postoje mnoge nedoumice, može
biti konzervativno ili hirurško.
Pre otkriæa antimikrobne terapije pokušaji leèewa zapaqewa sredweg uva su se svodili na miringotomiju, koju bi lekar primenio kako bi drenirao
sekret iz uva. Gnojne infekcije sredweg uva su bile
èest uzrok bolnièkog leèewa dece. Godine 1932. oko
27% dece koja su leèena u bolnicama u Sjediwenim
Amerièkim Državama bila su hospitalizovana zbog
gnojne infekcije sredweg uva. Komplikacije kao što
su mastoiditis i intrakranijalne komplikacije bile su uobièajene [1]. Meðu tim, veæ 1935. godine, s uvoðewem sulfonamida i drugih antibakterijskih lekova, smawuje se uèestalost otogenih komplikacija.
Istraživawe je obavqeno na Otorinolaringološkom odeqewu Institu ta za zdravstvenu zaštitu majke i deteta Srbije u Beogradu, koji predstavqa
tercijarnu klinièku ustanovu za leèewe dece. Od januara 2000. do decembra 2005. godine hirurški su leèena 92 deteta zbog HGO. Deca su bila uzrasta od dve
godine do 16 godina (proseèno 9,4 godine). Dijagnoza je postavqena na osnovu klinièkih simptoma bolesti i otoskopskog i otomikroskopskog pregleda.
Kod dece starije od pet godina primewena je tonalna
audiometrija (Interacoustics AD), dok je kod bolesnika s preteæim otogenim komplikacijama primewena
kompju terizovana tomografija (CT) temporalne kosti. Leèewe je obuhvatilo potpuno suzbijawe patološkog procesa, rekonstrukciju slušnog lanca i spreèavawe razvoja recidiva bolesti.
CIQ RADA
Ciq rada je bio da se ukaže na odlike HGO kod dece i moguæe naèine wegovog leèewa.
350
REZULTATI
Od 92 deteta, 54 su bila muškog (58,7%), a 38 ženskog pola (41,3%). Bolest je trajala od šest meseci do
dve godine (proseèno devet meseci). Ispitanici, kod
kojih je uraðeno ukupno 111 hirurških intervencija, svrstani su u dve grupe: prvu je èinilo 48 dece kod
SRPSKI ARHIV ZA CELOKUPNO LEKARSTVO
koje je dijagnostikovan HGO bez holesteatoma i uraðeno 56 hirurških intervencija, a drugu 44 bolesnika kod koja je dijagnostikovan HGO sa holesteatomom
i kod koja je obavqeno 55 operacija.
Mikrobiološkom analizom brisa obolelog uva
izolovani su Staphylococcus aureus kod 44 bolesnika (39,7%), Pseudomonas aeruginosa kod 27 bolesnika
(24,3%) i Proteus mirabilis kod 13 dece (11,7%), dok kod
27 ispitanika (24,3%) nije izolovana nijedna bakterija. U prvoj grupi otogene komplikacije su zabeležene kod pet bolesnika (8,9%), i to: subperiostalni apsces i mastoiditis (kod tri deteta) i paraliza
facijalnog nerva (kod dva deteta). U drugoj grupi ispitanika otogene komplikacije su dijagnostikovane
kod devetoro dece (16%): kod po tri bolesnika otkriveni su mastoiditis i otogeni meningitis, kod dva
deteta dijagnostikovan je apsces velikog mozga, a kod
jednog ispitanika ekstraduralni apsces.
Kada je reè o izvedenim hirurškim intervencijama (Tabela 1), u prvoj grupi uraðene su: mastoidektomija kod 17 dece (32,5%), mastoidektomija i zadwa
atikotomija kod petoro dece (9,5%), miringoplastika kod 22 bolesnika (35,8%), timpanoplastika tip
II kod pet (9,5%), timpanoplastika tip III kod tri
(5,6%) i timpanomastoidektomija kod èetiri bolesnika (7,1%). U drugoj grupi uraðeno je 47 operacija
u prvom aktu, i to zatvorena tehnika kod 17, a otvorena kod 30 bolesnika. Timpanoplastika tip III i timpanomastoidektomija su primewene kod po 17 dece
(30,9%), timpanoplastika tip II kod devet bolesnika (16,4%), timpanoplastika tip IV kod 10 bolesnika
(18,2%), a mastoidektomija kod dva deteta (3,6%).
Recidiv bolesti je zabeležen kod pet bolesnika
kod kojih je primewena zatvorena hirurška tehnika
(29,4%), odnosno kod tri bolesnika kod koja je primewena otvorena tehnika (10,3%). Kod dva deteta je
dijagnostikovan obostrani holesteatom.
TABELA 1. Hirurške intervencije izvedene kod dece obolele od
hroničnog gnojnog zapaqewa sredweg uva s holesteatomom (grupa
1) i bez wega (grupa 2).
TABLE 1.Type of surgical interventions in children with chronic otitis
with cholesteatoma (group 1) and without cholesteatoma (group 2).
Hirurška tehnika
Surgical intervention
Broj bolesnika
Number of patients
Grupa 1
Grupa 2
Group 1
Group 2
Mastoidektomija
17 (32.5%)
Mastoidectomia
Mastoidektomija i zadwa atikotomija
5 (9.5%)
Mastoidectomia and posterior atticotomy
Miringoplastika
22 (35.8%)
Myringoplasty
Timpanomastoidektomija
4 (7.1%)
Tympanomastoidectomy
Timpanoplastika tip II
5 (9.5%)
Tympanoplasty type II
Timpanoplastika tip III
3 (5.6%)
Tympanoplasty type III
Timpanoplastika tip IV
Tympanoplasty type IV
Ukupno
56 (50.45%)
Total
2 (3.6%)
17 (30.9%)
9 (16.4%)
17 (30.9%)
10 (18.2%)
55 (49.55%)
DISKUSIJA
Hronièno zapaqewe sredweg uva bez holesteatoma je stawe koje nastaje posle napada akutnog otitisa
s perforacijom bubne opne. Prema istraživawima
mnogih autora, ova infekcija nastaje na dva naèina
[1]. U prvom bubna opna je intaktna i bakterije ulaze u sredwe uvo iz nazofarinksa refluksom nazofarinksne sekrecije. Ovo se naroèito dešava kada postoji infekcija nosa, adenoida i paranazalnih šupqina, koja se širi kroz Eustahijevu tubu u prostore sredweg uva. Drugi naèin da se hronièna infekcija razvije jeste kada bakterije (na primer, Pseudomonas) koje se nalaze u vodi prilikom kupawa i plivawa ulaze kroz perforiranu bubnu opnu i izazivaju kontaminaciju prostora sredweg uva.
Drugi oblik HGO je otitis s holesteatomom. Holesteatom je destruktivna lezija temporalne kosti koja
se postepeno širi i dovodi do komplikacija, izazivajuæi ošteæewa obližwih kostnih struktura. Osim
ošteæewa zidova kostiju sredweg uva, razvija se i destrukcija slušnog lanca i bubne opne s poslediènim
gubitkom sluha, vestibularnom disfunkcijom, paralizom facijalnog nerva i drugim otogenim komplikacijama. Leèewe je uvek hirurško. Etiopatogeneza
holesteatoma još, meðu tim, nije dovoqno poznata.
Kod HGO bakterije ulaze u sredwe uvo iz nazofarinksa kroz Eustahijevu tubu ili iz spoqašweg ušnog kanala kroz ošteæewe na bubnoj opni [2, 3]. Bakterije koje se najèešæe izoluju su: Pseudomonas aeruginosa (18-67%), Staphylococcus aureus (14-33%) i Gramnegativni mikroorganizmi, kao što su Proteus spp.,
Klebsiella spp. i Escherichia spp. (4-33%). Od anaerobnih
mikroorganizama izoluju se Bacteroides spp. (1-91%)
i Fusobacterium spp. (4-15%) [4, 5]. U našem istraživawu najèešæe su izolovani Staphylococcus aureus
(39,7%) i Pseudomonas aeruginosa (24,3%).
Najèešæi simptomi HGO su povremeno curewe
gnojnog sekreta iz uva i nagluvost razlièitog stepena. Èesto se dijagnostikuje polip, koji prominira kroz perforaciju na bubnoj opni. Meðu tim, velièina perforacije nije povezana s trajawem bolesti. Dugotrajni bolovi u inficiranom uvu, osetqivost mastoidnog nastavka i vrtoglavica veæ mogu biti znak prateæih otogenih komplikacija. Postavqawe dijagnoze HGO otežano je èiwenicom da se podaci o anamnezi bolesti dobijaju od roditeqa, a da klinièki pregled zavisi od saradwe sa detetom. Roditeqi neretko navode da bolest traje nekoliko meseci,
èak i nekoliko godina, i da se manifestuje povremenim curewem gnojnog sekreta iz uva, koji su s mawim
ili veæim uspehom leèili ambulantno. Deca se dugo ne žale na bol u uvu. Takoðe, ako je zahvaæeno samo
jedno uvo, sluh može biti malo ošteæen. Za postavqawe sigurne dijagnoze neophodno je obaviti otomikroskopski pregled, a deca obièno ne žele da saraðuju. Zato se ponekad takav pregled mora izvesti u
opštoj anesteziji.
351
SRPSKI ARHIV ZA CELOKUPNO LEKARSTVO
Najèešæe sekvele HGO su konduktivni ili senzorineuralni gubitak sluha, što kod dece može usporiti razvoj govora i praæewe nastave u školi. HGO
može dovesti do konduktivnog gubitka sluha izmeðu 20 dB i 60 dB [6, 7].
HGO može izazvati razvoj teških ekstrakranijalnih i intrakranijalnih komplikacija. Uèestalost
ovih komplikacija je 0,7-3,2%. Uèestalost samo ekstrakranijalnih komplikacija je 0,5-1,4%, a intrakranijalnih 0,3-2,0% [8, 9]. Najèešæe ekstrakranijalne komplikacije su paraliza facijalisa (13-58%),
subperiostalni apsces (40-68%), mastoiditis (1474%) i labirintitis (7-34%); u našem istraživawu
mastoiditis je zabeležen kod šestoro dece (42,8%).
Najèešæa intrakranijalna komplikacija je meningitis (21-72%), koji je utvrðen kod tri bolesnika u
našem istraživawu (21,4%), apsces mozga (18-42%),
dijagnostikovan kod dva naša ispitanika (14,2%),
tromboza lateralnog sinusa (2-26%), ekstraduralni
apsces (7-16%), otitièni hidrocefalus i encefalitis, koji zajedno èine 5-11% svih intrakranijalnih
komplikacija [8, 9]. Uèestalost komplikacija u celini veæa je kod dece nego kod odraslih bolesnika.
Leèewe HGO bez holesteatoma može biti konzervativno i hirurško. Konzervativno leèewe obuhvata primenu sistemskih antibiotskih lekova i lokalnu primenu antiseptiènih i antibiotskih kapi. U
razvijenim zemqama lokalno leèewe kapima aluminijum-acetata, borne kiseline, jodnog praška i povidon-joda jeste uobièajen naèin leèewa HGO zbog
wihove niske cene i dostupnosti [10]. Kapi za uši
s antimikrobnim agensima sa antiinflamatornim
komponentama ili bez wih uvedene su u leèewe HGO
1950. godine. Od 1990. poèiwu da se primewuju fluorohinolonske kapi [11]. Istraživawe Abesa (Abes)
i saradnika [12] iz 2003. godine otkrilo je da su hinolonske kapi najefikasnije. Primenom 0,3% kapi
ofloksacina u leèewu HGO zabeležili su da je 2,67
pu ta više bolesnika ozdravilo nego primenom drugih antibiotskih kapi ili sistemskih antibiotika.
Opasnost od ototoksiènosti je takoðe bila predmet
mnogih istraživawa, ali znaèajan nivo ototoksiènosti nije zabeležen [13, 14].
Sistemska terapija antibioticima u leèewu HGO
prihvatqiva je samo kod moguæeg razvoja otogenih
komplikacija. Preporuke lekara su da se sistemski
antibiotski lekovi ne primewuju bez obzira na trajawe HGO; antibiotici širokog spektra su prihvaæeni kao poèetna oralna terapija [15].
Pre 1970. godine najèešæe se primewivala timpanomastoidektomija kao optimalan hirurški postupak u leèewu HGO [1, 16]. Meðu tim, razlièita su mišqewa o pravom vremenu za hirurško leèewe mastoida kod dece. Blustoun (Bluestone) i saradnici [1] i
Vartijenen (Vartiainen) [16] smatraju da hirurško leèewe treba primeniti uvek kada konzervativno leèewe ne da rezultate, bez obzira na uzrast bolesnika.
Preporuèuje se da se timpanoplastika ne vrši kod
352
dece mlaðe od 10 godina zbog toga što je neuspeh operacije veæi u ranijem uzrastu [17]. Lankaster (Lancaster) i saradnici [18], pak, smatraju da uzrast nije
bitan za uspeh timpanoplastike kod dece.
HGO s holesteatomom se može leèiti samo operacijom, a ciqevi ovog naèina leèewa su: suzbiti
patološki proces i naèiniti suvo i bezbedno uvo,
uspostaviti zadovoqavajuæi stepen sluha i spreèiti povratni razvoj holesteatoma. Nije uvek moguæe
postiæi ove ciqeve i holesteatom se ne može uvek
ukloniti primarnom hirurškom intervencijom.
Uèestalost i rekurentnog i rezidualnog holesteatoma je uvek veæa kod dece nego kod odraslih bolesnika [19, 20]. Zbog toga postoje mnoga neslagawa o
tipu hirurške intervencije koju treba primeniti
kod dece. Mnogi autori favorizuju zatvorenu hiruršku tehniku, koja podrazumeva oèuvawe zadweg
zida spoqašweg ušnog kanala, zbog boqih rezultata
u poboqšawu sluha. Ipak, rezidualni rekurentni
holesteatom je reði kada se primeni otvorena tehnika, kojom se uklawa kostni deo zadweg zida spoqašweg ušnog kanala. U novijim radovima uèestalost rezidualnog holesteatoma je 22-54% kod zatvorene tehnike, odnosno 7,5-29% kod otvorene tehnike,
dok je uèestalost rekurentnog holesteatoma 3-40%
kod zatvorene tehnike, odnosno 6-29% kod otvorene [21, 22].
ZAKQUČAK
HGO s holesteatomom ili bez wega kod dece ispoqava agresivniju prirodu nego kod odraslih bolesnika. Daqa istraživawa treba usmeriti ka prepoznavawu faktora rizika i patogenezu HGO. Pretpostavka je da su faktori koji izazivaju akutne infekcije sredweg uva ukquèeni i u nastanak HGO, ali dokaza za wu još nema dovoqno. Stavovi u vezi s leèewem HGO su, uprkos mnogim studijama o medikamentnom i hirurškom leèewu, i daqe neusaglašeni. Hinolonske kapi bi, meðu tim, mogle da budu obeæavajuæa
opcija za leèewe HGO bez holesteatoma. Takoðe, agresivna priroda holesteatoma kod dece mora da odredi koncept kojim æe se izvršiti iskorewivawe bolesti u prvom hirurškom aktu. Glavni ciq u leèewu
holesteatoma trebalo bi da bude usavršavawe otvorene hirurške tehnike u smislu prevencije nastanka retrakcionog xepa, smawewa procenta rezidualnog ili atelektatièkog procesa i poboqšawe stawa èula sluha.
NAPOMENA
Rad je saopšten na Simpozijumu „Hronièni otitis medija kao stalan problem” Akademije medicinskih nauka Srpskog lekarskog društva 18. aprila
2006. godine u Beogradu.
SRPSKI ARHIV ZA CELOKUPNO LEKARSTVO
LITERATURA
1. Bluestone CD, Stool SE, Kenna MA. Pediatric Otolaryngology. 3rd
ed. Philadelphia: WB Saunders Company; 1996.
2. Roland PS. Chronic suppurative otitis media: a clinical overview.
Ear Nose Throat J 2002; 81(8):8-10.
3. Bluestone CD. Epidemiology and pathogenesis of chronic suppurative otitis media: implications for prevention and treatment. Int
J Pediatr Otorhinolaryngol 1998; 42(3):207-23.
4. Arguedas A, Loaiza C, Herrera JF, Mohs E. Antimicrobial therapy
for children with chronic suppurative otitis media without cholesteatoma. Pediatr Infect Dis J 1994; 13(10):878-82.
5. Ibekwe AO, al Shareef Z, Benayam A. Anaerobes and fungi in
chronic suppurative otitis media. Ann Otol Rhinol Laryngol 1997;
106(8):649-52.
6. Kaplan DM, Fliss DM, Kraus M, Dagan R, Leiberman A.
Audiometric findings in children with chronic suppurative otitis
media without cholesteatoma. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 1996;
35(2):89-96.
7. Seely DR, Gloyd SS, Wright AD, Norton SJ. Hearing loss prevalence
and risk factors among Sierra Leonean children. Arch Otolaryngol
Head Neck Surg 1995; 121(8):853-8.
8. Osma U, Cureoglu S, Hosoglu S. The complications of chronic otitis media: report of 93 cases. J Laryngol Otol 2000; 114(2):97-100.
9. Trimis G, Mostrou G, Lourida A, Prodromou F, Syriopoulou V,
Theodoridou M. Petrositis and cerebellar abscess complicating
chronic otitis media. J Paediatr Child Health 2003; 39(8):635-6.
10. Thorp MA, Gardiner IB, Prescott CA. Burow’s solution in the treatment of active mucosal chronic suppurative otitis media: determining an effective dilution. J Laryngol Otol 2000; 114(6):432-6.
11. Dohar JE. Topical quinolones in the treatment of chronic suppurative otitis media and recurrent otorrhea. Ear Nose Throat J 2002;
81(8):20.
12. Abes G, Espallardo N, Tong M, et al. A systematic review of the
effectiveness of ofloxaxin otic solution for the treatment of suppurative otitis media. ORL 2003; 65(2):106-16.
13. Hannley MT, Denneny III JC, Holzer SS. Use of ototopical antibiotics in treating 3 common ear diseases. Otolaryngol Head Neck
Surg 2000; 122(6):934-40.
14. Rutka J. Update on topical ototoxicity in chronic suppurative otitis
media. Ear Nose Throat J 2002; 81(8):18-9.
15. Deitmer T. Topical and systemic treatment for chronic suppurative
otitis media. Ear Nose Throat J 2002; 81(8):16-7.
16. Vartiainen E. Results of surgical treatment for chronic noncholesteatomatous otitis media in the pediatric population. Int J Pediatr
Otorhinolaryngol 1992; 24:209-16.
17. Raine CH, Singh SD. Tympanoplasty in children: A review of 114
cases. J Laryngol Otol 1983; 97(3):217-21.
18. Lancaster JL, Makura ZG, Porter G, McCormick M. Paediatric tympanoplasty. J Laryngol Otol 1999; 113(7):628-32.
19. Sanna M, Zini C, Gamoletti R, et al. The surgical management of
childhood cholesteatoma. J Laryngol Otol 1987; 101:1221-6.
20. Rosenfeld RM, Moura RL, Bluestone CD. Predictors of residualrecurrent cholesteatoma in children. Arch Otolaryngol Head Neck
Surg 1992; 118:384-91.
21. Soldati D, Mudry A. Cholesteatoma in children: techniques and
results. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 2000; 52(3):269-76.
22. Schmid H, Dort JC, Fish U. Long-term results of treatment for children’s cholesteatoma. Am J Otol 1991; 12(2):83-7.
CHRONIC SUPPURATIVE INFLAMMATION OF THE MIDDLE EAR IN CHILDREN
Ivan BALJOŠEVIĆ1, Dragoslava DJERIĆ2, Jovica MILOVANOVIĆ2, Vladan ŠUBAREVIĆ1
1ENT
Department, Mother and Child Health Institute, Belgrade; 2ENT Institute, Clinical Centre of Serbia, Belgrade
INTRODUCTION Chronic suppurative inflammation of the middle ear (HGO) in children represents one of the most frequent infections in childhood, even in children from developed industrial countries. We can distinguish two types of chronic suppurative inflammation: first – HGO without cholesteatoma and second HGO with cholesteatoma.
OBJECTIVE The objective of the paper was to point out the
characteristics of chronic suppurative inflammation of the middle ear in children and possible methods of treatment.
METHOD From 2000 to 2005, our retrospective study involved
92 children, aged 2 to 16 years, treated for chronic suppurative inflammation of the middle ear and subsequent otogenic
complications. The diagnosis was established based on clinical
symptoms, otoscopic and otomicroscopic findings. Treatment
included the removal of the pathological process, reconstruction of the hearing chain and prevention recurrence.
RESULTS We performed 111 surgical interventions. Children
were divided into two groups: in the first group, we performed
56 surgical interventions in 48 children diagnosed with chronic suppurative otitis without cholesteatoma, and in the second
group we performed 55 surgical interventions in 44 children
who were diagnosed with chronic otitis with cholesteatoma. In
the first group we performed mastoidectomy in 17 (32.5%) children, mastoidectomy and posterior aticotomy in 5 (9.5%), miringoplasty in 22 (35.8%), timpanoplasty type II in 5 (9.5%), timpanoplasty type III in 3 (5.6%) and timpanomastoidectomy in 4
(7.1%) children. In the second group, consisting of children dia-
gnosed with cholesteatoma of the middle ear, we performed
47 first act surgeries, using closed technique in 17, and open
in 30 cases. We performed timpanoplasty type III in 17 (30.9%)
and timpanomastoidectomy in 17 (30.9%), and timpanoplasty
type II in 9 (16.4%), timpanoplasty type IV in 10 (18.2%) and mastoidectomy in 2 (3.6%) children. In the group treated by closed
surgical technique recurrence occurred in 5 (29.4%), and in those
treated by open technique in 3 (10.3%). Two children had bilateral cholesteatoma.
CONCLUSION Further research should be directed toward the
identification of different types of factors and pathogenesis of
HGO. Treatment of this decease is still considered controversial.
Hinolon drops could represent a promising option in the treatment of HGO. The main objective in the treatment of cholesteatoma should be the improvement of the open technique to prevent retraction pockets, decrease of the rate of residual or atelectatic process and the improvement of hearing results.
Key words: chronic suppurative otitis; children; treatment
Ivan BALJOŠEVIĆ
Služba za dečju otorinolaringologiju
Institut za zdravstvenu zaštitu majke i deteta Srbije
Radoja Dakića 6-8, 11070 Novi Beograd
Tel.: 011 2697 232
E-mail: [email protected]
* Rukopis je dostavqen Uredništvu 5. 7. 2007. godine.
353